Blob sắp đầy: Tại sao phí gas Layer 2 sẽ tăng gấp đôi trong hai năm tới
Dương Tâm
Một blob 128KB – nhỏ, rẻ, vô tội. Nhưng khi hàng trăm rollup cùng nhét dữ liệu vào không gian blob mỗi ngày, thứ từng là "hàng hóa miễn phí" sẽ trở thành tài nguyên khan hiếm nhất trên Ethereum.
Tôi bắt đầu theo dõi dữ liệu blob từ ngày đầu tiên Dencun được kích hoạt. Là một người từng viết hợp đồng thông minh cho các rollup, tôi hiểu cảm giác phấn khích khi phí giảm từ $0.50 xuống $0.01 mỗi giao dịch. Nhưng tôi cũng nhìn thấy một công thức đơn giản: tổng nhu cầu blob = số lượng rollup × tần suất gửi. Và cả hai đều đang tăng theo cấp số nhân.
Bối cảnh: Dencun giới thiệu blob dưới dạng vùng lưu trữ tạm thời cho dữ liệu rollup. Mỗi blob có kích thước tối đa 128KB, mỗi block Ethereum hiện có thể chứa tối đa 6 blob (sau Dencun, giới hạn là 3 blob mỗi block nhưng đã được nâng lên 6 trong bản cập nhật gần đây). Trung bình mỗi ngày có khoảng 7.200 blob được tạo ra. Nghe có vẻ nhiều, nhưng hãy nhìn vào tốc độ tăng trưởng.
Tháng 3: 100 triệu gas blob mỗi ngày. Tháng 6: 250 triệu. Tháng 9: 400 triệu. Các rollup mới như zkSync, StarkNet, Scroll, Linea, Optimism, Arbitrum – tất cả đều đang sử dụng blob để tiết kiệm phí. Chưa kể các rollup game, DePIN, và thậm chí cả NFT marketplace đang thử nghiệm. Một dự án tôi từng tư vấn đã gửi 50 blob mỗi ngày chỉ để đồng bộ trạng thái game.
Theo ước tính của tôi dựa trên dữ liệu từ Etherscan và Dune Analytics: số lượng rollup hoạt động đã tăng 4x từ đầu năm, và mỗi rollup đang gửi blob thường xuyên hơn 2.5x. Nếu xu hướng này tiếp tục, nhu cầu blob sẽ vượt quá cung trong vòng 18-24 tháng. Khi đó, cơ chế thị trường phí blob (blob gas) sẽ được kích hoạt: các rollup phải đấu giá không gian blob, và giá sẽ tăng vọt.
Đây không phải là một lý thuyết xa vời. Chúng ta đã thấy điều này xảy ra với calldata trước đây. Khi Optimism và Arbitrum chiếm ưu thế, calldata trở nên đắt đỏ, buộc các rollup phải chuyển sang blob. Bây giờ, blob đang rẻ, nhưng sự phụ thuộc vào nó cũng đang tạo ra một nút thắt cổ chai mới.
Hãy làm phép toán: Mỗi blob 128KB. Mỗi ngày 7.200 blob tương đương ~900 MB dữ liệu. Một rollup trung bình gửi 10 blob mỗi ngày, tức là khoảng 1.3 MB dữ liệu. Với 100 rollup, con số đó là 130 MB. Nhưng hiện tại đã có hơn 50 rollup đang hoạt động, và dự kiến cuối năm 2025 sẽ có 200+. Tổng nhu cầu sẽ là 260 MB mỗi ngày, gấp đôi công suất hiện tại. Và blob không chỉ dành cho dữ liệu – còn có blob cho bằng chứng, blob cho trạng thái. Các rollup zk có xu hướng gửi blob nhiều hơn vì cần bằng chứng.
Trong một phân tích tôi thực hiện cho một quỹ đầu tư ở Seattle, tôi chỉ ra rằng nếu mỗi rollup tăng tần suất gửi blob lên 20 lần mỗi ngày (không quá xa vời khi họ thu hút thêm người dùng), thì tổng nhu cầu sẽ là 520 MB/ngày – gấp 4 lần hiện tại. Và giới hạn blob mỗi block chỉ tăng lên 12 blob (nếu Ethereum đồng thuận tăng) nhưng điều đó đòi hỏi hard fork. Trong lúc chờ đợi, blob gas sẽ tăng mạnh.
Quan điểm phản trực giác: Nhiều người cho rằng Danksharding đầy đủ (full sharding) sẽ đến và giải quyết vấn đề. Nhưng lộ trình Ethereum rất chậm – Proto-Danksharding đã mất 3 năm. Danksharding thực sự còn xa hơn. Trong khi đó, các rollup đang đốt cháy giai đoạn: họ quảng cáo phí rẻ như một điểm bán hàng, nhưng không thấy rằng blob ngày càng đắt. Tôi đã thấy nhiều dự án xây dựng kế hoạch tài chính dựa trên phí blob $0.01. Khi phí tăng lên $0.10, họ sẽ gặp khủng hoảng.
Một góc nhìn khác: Không phải tất cả các rollup đều cần blob. Một số có thể sử dụng giải pháp lưu trữ ngoài chuỗi như Celestia hoặc EigenDA. Nhưng việc chuyển đổi sang bộ dữ liệu khả dụng khác không phải là miễn phí – nó yêu cầu thay đổi hợp đồng thông minh và niềm tin. Hầu hết các rollup hiện tại đều gắn chặt với blob Ethereum vì tính bảo mật. Do đó, tôi dự đoán rằng trong vòng hai năm, blob gas sẽ tăng gấp đôi so với mức hiện tại, và phí rollup tổng thể sẽ tăng ước tính 2-3x.
Đối với các nhà phát triển, đã đến lúc tối ưu hóa dữ liệu gửi lên blob: nén dữ liệu, sử dụng các bằng chứng hiệu quả hơn, hoặc xem xét các giải pháp hybrid. Đối với người dùng, hãy chuẩn bị tâm lý rằng kỷ nguyên phí $0.01 không kéo dài mãi.
Điều tôi muốn nói là: giá trị thực sự của một hệ thống không nằm ở sự rẻ rẻ của giao dịch đầu tiên, mà ở khả năng duy trì tính kinh tế khi quy mô mở rộng. Blob là một phát minh tuyệt vời, nhưng sự thành công của nó cũng mang đến thách thức học kim. Câu hỏi cuối cùng: Liệu các rollup có tìm được cách khác để tồn tại, hay họ sẽ quay lại phụ thuộc vào Ethereum như một đứa con lười?