Những gì chúng ta gọi là 'tự trị' đang chết dần trong cơn khát TVL
Lý Thủy
Trong bảy ngày qua, một giao thức DeFi từng nằm trong top 10 TVL đã mất 40% thanh khoản. Những gì chúng ta gọi là 'tự trị' thực ra chỉ là một lớp sơn phủ trên nền tảng của những phần thưởng mining phù du.
Tôi nhớ lại năm 2020, khi lần đầu tiên tham gia pool ETH/DAI trên Uniswap v2. Tôi không hiểu sâu về kỹ thuật, nhưng tôi bị cuốn hút bởi ý tưởng về một thị trường không cần tin tưởng. Sau hai tháng, lợi nhuận từ phí giao dịch đạt 120 USDT, nhưng tôi nhận ra phần lớn người dùng chỉ coi DeFi là cờ bạc. Họ đến vì APY, không phải vì lý tưởng.
Hôm nay, khi nhìn vào các giao thức như Arbitrum, Optimism, hay những blockchain L2 đang hứa hẹn 'phi tập trung hóa sequencer', tôi thấy một sự lặp lại đau đớn. Sequencer của Layer2 về cơ bản là node tập trung đơn lẻ – một điểm yếu mà không ai muốn nói đến. Các dự án vẫn đang bán 'decentralized sequencing' như một PowerPoint hai năm tuổi. Trong khi đó, chính những người xây dựng đang chạy đua để thu hút TVL bằng cách tăng APY, tạo ra một vòng xoáy chết chóc: càng nhiều incentive, càng ít người dùng thực sự.
Tôi đã dành sáu tháng để nghiên cứu tác động của dòng vốn thể chế sau khi ETF Bitcoin được phê duyệt. Kết luận của tôi: APY liquidity mining về cơ bản là dự án bù đắp cho con số TVL. Khi bạn tắt incentive, người dùng thực sự sẽ biến mất. Điều này tương tự như cách MiCA mang lại sự rõ ràng bề ngoài cho châu Âu, nhưng yêu cầu dự trữ stablecoin và chi phí tuân thủ CASP sẽ giết chết các dự án nhỏ. Luật pháp và cơ chế khuyến khích đang tạo ra một môi trường nơi chỉ những kẻ lớn mới sống sót.
Từ góc nhìn của một người từng mất 80% danh mục đầu tư trong bear market 2022, tôi nhận ra rằng lý tưởng hóa cộng đồng là một cái bẫy. DAO 'Mekong Collective' của tôi tan rã không phải vì thiếu công nghệ, mà vì thiếu niềm tin thực sự. Chúng tôi đã xây dựng trên cát, trên những lời hứa về lợi nhuận.
Những gì chúng ta gọi là 'tự trị' thực ra là một khái niệm tinh tế hơn nhiều. Nó không đến từ smart contract hay tokenomics, mà từ ý thức cộng đồng và sự sẵn lòng chấp nhận rủi ro vì một niềm tin. Khi bạn nhìn vào các giao thức đang chảy máu TVL, bạn thấy rằng họ không mất người dùng – họ mất những kẻ đầu cơ. Và đó có thể là một dấu hiệu tốt.
Trong thị trường giảm này, câu hỏi thực sự không phải là 'giao thức nào có TVL cao nhất?', mà là 'giao thức nào có cộng đồng trung thành nhất?'. Những kẻ sống sót sẽ là những người xây dựng dựa trên giá trị, không phải dựa trên APY. Và tôi tin rằng, sau tất cả, những gì còn lại sẽ là một hệ sinh thái yếu hơn về số lượng nhưng mạnh hơn về chất lượng.
Vậy nên, khi bạn nhìn thấy một giao thức mất 40% TVL trong một tuần, đừng vội kết luận. Hãy tự hỏi: đó là sự sụp đổ của một bong bóng, hay là sự thanh lọc cần thiết để đưa chúng ta đến một tương lai thực sự tự trị?