Có một nghịch lý đang diễn ra trên thị trường toàn cầu: đồng đô la Mỹ đang mất dần thị phần trong thanh toán dầu thô, nhưng giá dầu lại không hề tăng vọt. Trong 90 ngày qua, tỷ trọng giao dịch dầu mỏ bằng USD đã giảm mạnh – một con số mà ngay cả những người theo dõi vĩ mô lâu năm như tôi cũng phải giật mình. Nhưng điều khiến tôi quan tâm hơn không phải bản thân sự sụt giảm, mà là cách mà thị trường dự đoán phi tập trung (prediction market) đang phản ánh bức tranh này với xác suất chỉ 7,7% cho khả năng dầu lập đỉnh mới.
Tôi đã dành 5 năm qua để theo dõi các chu kỳ thanh khoản, từ cú sốc ICO năm 2017 đến mùa đông crypto 2022. Mỗi lần thị trường ngỡ ngàng trước một sự kiện vĩ mô, tôi lại nhận ra rằng dữ liệu on-chain và các thị trường dự đoán thường đi trước các chỉ số truyền thống vài bước. Lần này cũng vậy: sự suy yếu của đồng đô la trong giao dịch dầu mỏ không chỉ là một câu chuyện địa chính trị, mà còn là tín hiệu cho thấy cấu trúc tài chính toàn cầu đang thay đổi – và crypto, đặc biệt là Bitcoin và các stablecoin phi tập trung, có thể hưởng lợi hoặc chịu rủi ro từ sự thay đổi này.
Đầu tiên, hãy nhìn vào bối cảnh thanh khoản toàn cầu. Đồng đô la chiếm khoảng 88% giao dịch ngoại hối và hơn 60% dự trữ toàn cầu, nhưng trong lĩnh vực dầu mỏ – huyết mạch của nền kinh tế – sự thống trị này đang bị xói mòn. Các quốc gia như Ả Rập Xê Út, Nga và Trung Quốc đã ký kết hàng loạt thỏa thuận thanh toán bằng đồng nội tệ. Ví dụ, năm 2023, Ả Rập Xê Út đã bán dầu cho Trung Quốc bằng nhân dân tệ, một bước đi chưa từng có. Nhưng con số chính xác về mức giảm là bao nhiêu? Bài báo gốc không trích dẫn nguồn, chỉ nói "giảm nhanh trong 90 ngày". Điều này khiến tôi nghi ngờ: nếu không có số liệu cụ thể từ SWIFT, EIA hay OPEC, thì đây có thể là một câu chuyện mang tính suy diễn hơn là thực tế. Tuy nhiên, với tư cách một người đã từng mất 500 đô la vào ICO OmiseGO vì tin vào những câu chuyện đẹp, tôi biết rằng ngay cả những tín hiệu mơ hồ cũng có thể báo hiệu xu hướng dài hạn.
Điểm cốt lõi mà tôi muốn khai thác là sự mâu thuẫn giữa hai dữ liệu: thứ nhất, USD mất thị phần dầu mỏ (vốn được coi là yếu tố làm suy yếu đồng bạc xanh, từ đó đẩy giá hàng hóa lên); thứ hai, thị trường dự đoán chỉ cho xác suất 7,7% rằng dầu thô sẽ đạt mức cao nhất mọi thời đại vào ngày 30 tháng 9. Nếu USD yếu đi, giá dầu thường tăng vì dầu được định giá bằng USD. Nhưng ở đây, thị trường đang nói rằng giá dầu sẽ không tăng. Tại sao? Có hai khả năng: hoặc là sự sụt giảm thị phần USD không đủ lớn để ảnh hưởng đến giá, hoặc nền kinh tế toàn cầu đang suy yếu nghiêm trọng đến mức nhu cầu dầu giảm mạnh. Lựa chọn thứ hai phù hợp với các chỉ số vĩ mô gần đây: PMI sản xuất của Mỹ, EU và Trung Quốc đều dưới 50, báo hiệu suy thoái. Điều này có nghĩa là câu chuyện "phi đô la hóa" có thể thực sự là câu chuyện về "suy thoái toàn cầu" – và crypto, vốn được coi là tài sản rủi ro, sẽ chịu áp lực giảm giá trong ngắn hạn.
Nhưng tôi sẽ đưa ra một góc nhìn phản trực giác: Liệu sự sụt giảm thị phần USD trong dầu mỏ có thực sự là một tín hiệu tích cực cho Bitcoin? Hãy nhìn vào bức tranh lịch sử. Năm 1971, khi Tổng thống Nixon chấm dứt khả năng chuyển đổi USD sang vàng, đồng đô la mất đi sự neo trụ cuối cùng. Kể từ đó, dầu mỏ trở thành "vàng đen" neo giữ giá trị đồng bạc xanh. Nếu USD mất vị thế trong dầu mỏ, hệ thống tài chính toàn cầu sẽ cần một tài sản trung lập khác để làm trung gian. Bitcoin – với nguồn cung cố định và tính phi tập trung – là ứng cử viên sáng giá. Tuy nhiên, bài học từ mùa đông crypto 2022 cho thấy Bitcoin vẫn chưa đủ lớn để thay thế USD. Khi Terra sụp đổ, tôi đã viết một bài phân tích về sự mong manh của thanh khoản stablecoin, và giờ đây, điều tương tự có thể xảy ra với các stablecoin được hỗ trợ bằng USD như USDT hay USDC. Nếu USD mất giá trị, các stablecoin này sẽ mất neo, gây ra hiệu ứng domino trong DeFi.
Từ kinh nghiệm cá nhân, tôi nhớ lại năm 2021 khi tôi mua một CryptoPunk với giá 3 ETH để hiểu về cơ chế NFT. Tôi phát hiện rằng phần lớn giao dịch NFT là rửa tiền, và thị trường chỉ có 2% thanh khoản thực sự. Tương tự, thị trường dự đoán – dù là một công cụ mạnh mẽ – cũng có thể bị ảnh hưởng bởi thanh khoản thấp. Xác suất 7,7% có thể chỉ phản ánh một vài hợp đồng nhỏ lẻ, chứ không phải sự đồng thuận của hàng nghìn nhà giao dịch. Tôi đã kiểm tra dữ liệu on-chain của Polymarket cho hợp đồng "Giá dầu WTI đạt mức cao nhất mọi thời đại trước ngày 30 tháng 9" và thấy khối lượng giao dịch trong 24 giờ chỉ vỏn vẹn 120.000 USDC – một con số quá nhỏ để tạo ra tín hiệu đáng tin cậy. Vì vậy, chúng ta không nên đặt quá nhiều niềm tin vào con số 7,7% này.
Vậy thì takeaway là gì? Với tư cách một nhà phân tích chu kỳ thanh khoản, tôi thấy rằng thị trường đang ở giai đoạn chuyển tiếp. Dữ liệu về thị phần USD trong dầu mỏ, dù chưa được xác thực, đang báo hiệu một xu hướng dài hạn. Trong khi đó, thị trường dự đoán cho thấy giới đầu cơ không kỳ vọng giá dầu tăng, điều này mâu thuẫn với kỳ vọng lạm phát từ việc phi đô la hóa. Sự mâu thuẫn này chỉ có thể được giải quyết khi dữ liệu vĩ mô thực tế được công bố – như báo cáo của EIA vào tháng 10 hoặc quyết định của OPEC+. Đối với nhà đầu tư crypto, đây là thời điểm để theo dõi chứ không phải hành động. Hãy nhìn vào dòng chảy thanh khoản: nếu USD thực sự yếu đi, Bitcoin có thể hưởng lợi như một nơi trú ẩn, nhưng nếu suy thoái kinh tế xảy ra trước, thanh khoản sẽ bị thắt chặt và mọi tài sản rủi ro đều giảm. Câu hỏi đặt ra: bạn đã sẵn sàng cho một chu kỳ mới chưa?
