"Chúng tôi đã sẵn sàng." Câu nói của Ngoại trưởng Israel vang lên tại Rome, báo hiệu một bước ngoặt có thể xảy ra ở biên giới phía Bắc. Nhưng câu hỏi đặt ra là: Điều gì thực sự đang chờ đợi phía sau thỏa thuận này?
Tuần này, tại Rome, các quan chức Israel và Lebanon đã có một vòng đàm phán mới. Trọng tâm duy nhất của cuộc họp là kế hoạch rút quân khỏi một khu vực thí điểm - nơi được cho là sẽ trở thành vùng đệm giữa hai nước. Đây không phải là một cuộc họp bất thường, nhưng bối cảnh đằng sau nó mới là điều đáng chú ý.
Hai tuần trước, Israel đã đồng ý với một khuôn khổ của Mỹ, cho phép Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) rút khỏi hai khu vực thí điểm ở miền Nam Lebanon. Đổi lại, Quân đội Lebanon sẽ triển khai lực lượng vào những khu vực này, và cam kết quan trọng nhất: đảm bảo không có vũ khí nào của Hezbollah xuất hiện ở đó.
Nghe có vẻ là một thỏa thuận có lợi cho cả hai bên. Israel giảm được gánh nặng quân sự và nguy cơ rocket tầm ngắn. Lebanon giành lại chủ quyền trên lãnh thổ của mình. Nhưng bức tranh toàn cảnh không đơn giản như vậy.
Cấu trúc của sự tin tưởng
Tôi đã theo dõi các cuộc đàm phán ở Trung Đông trong suốt 17 năm. Một trong những bài học đắt giá nhất tôi học được là: các thỏa thuận không bao giờ là về những dòng chữ trên giấy. Chúng là về sự tin tưởng - và sự thiếu hụt của nó.
Một phái đoàn quân sự Mỹ đã đến Beirut trước cuộc họp Rome. Họ gặp quân đội Lebanon để thảo luận về các bước tiếp theo. Đây là một tín hiệu rõ ràng: Mỹ không chỉ là người quan sát, mà là người bảo lãnh. Họ đang đặt cược uy tín của mình vào khả năng thực thi của thỏa thuận này.
Nhưng câu hỏi then chốt vẫn chưa được trả lời: Ai sẽ là người kiểm tra? Cơ chế giám sát nào sẽ đảm bảo rằng Hezbollah thực sự rút vũ khí? Trong quá khứ, UNIFIL đã từng thất bại trong vai trò tương tự. Lần này, Mỹ đang cố gắng lấp đầy khoảng trống đó bằng một cam kết trực tiếp hơn.
Góc nhìn phản trực giác: Sự im lặng của Hezbollah
Điều đáng chú ý nhất trong tất cả các báo cáo về cuộc đàm phán này là sự vắng mặt hoàn toàn của Hezbollah. Không có tuyên bố chính thức từ lãnh đạo Hassan Nasrallah. Không có cảnh báo nào về việc 'phản bội' hay 'chiếm đóng'.
Sự im lặng này có thể được hiểu theo hai cách. Thứ nhất, Hezbollah có thể đang tạm thời chấp nhận một sự nhượng bộ chiến thuật, cho phép chính phủ Lebanon xử lý vấn đề ngoại giao trong khi họ tái bố trí lực lượng sang các khu vực khác. Thứ hai, và theo tôi là có khả năng hơn, Hezbollah đang đánh giá mức độ nghiêm trọng của thỏa thuận. Họ muốn xem liệu quân đội Lebanon có thực sự can đảm để đối đầu với họ hay không.
Đây là một canh bạc lớn. Nếu quân đội Lebanon thất bại trong việc thực thi lệnh cấm vũ khí, toàn bộ thỏa thuận sẽ sụp đổ, và Israel có thể sẽ phản ứng bằng một cuộc tấn công quy mô lớn hơn. Nếu họ thành công, Hezbollah sẽ mất đi một trong những lợi thế chiến lược quan trọng nhất của mình: khả năng đe dọa trực tiếp đến các khu định cư phía Bắc Israel.
Dữ liệu không lời
Khi phân tích các thỏa thuận như thế này, tôi thường nhìn vào các chỉ số on-chain – nhưng trong bối cảnh này, 'on-chain' là các chỉ số kinh tế và quân sự có thể đo lường được.
Đồng bảng Lebanon (LBP) đã mất hơn 98% giá trị so với đồng đô la Mỹ kể từ năm 2019. Đất nước này đang kiệt quệ. Một thỏa thuận hòa bình, dù là nhỏ nhất, có thể mở ra cánh cửa cho viện trợ quốc tế và đầu tư vào các mỏ khí đốt ngoài khơi. Đây là động lực kinh tế mạnh mẽ nhất mà chính phủ Lebanon có để ép Hezbollah hợp tác.
Israel cũng có động lực riêng. Thủ tướng Netanyahu đang chịu áp lực từ cộng đồng quốc tế và cả các đồng minh trong nước. Một thỏa thuận thành công sẽ mang lại cho ông ta một chiến thắng ngoại giao, giúp xoa dịu chỉ trích về cuộc chiến ở Gaza và các hoạt động ở Bờ Tây.
Nhưng đây mới là điều mấu chốt: thỏa thuận này chỉ có thể hoạt động nếu cả hai bên đều muốn nó hoạt động. Và hiện tại, có quá nhiều biến số không chắc chắn. Hezbollah có thể tìm cách phá hoại bằng một cuộc tấn công nhỏ lẻ. Các phần tử cực hữu trong chính phủ Israel có thể coi đây là một sự nhượng bộ quá lớn.
Kết luận: Điểm chớp hay điểm sáng?
Rome không phải là nơi hòa bình được ký kết. Nó là nơi một lệnh ngừng bắn có thể được cấu trúc. Nhưng cấu trúc đó sẽ chỉ vững chắc nếu các móng được đặt trên một nền tảng mà cả hai bên đều tin tưởng. Và khi tôi nhìn vào bức tranh toàn cảnh, tôi thấy sự tin tưởng đó đang thiếu hụt trầm trọng.
Thỏa thuận này là một bước đi đúng hướng, nhưng nó cũng là một canh bạc. Liệu Hezbollah có sẵn sàng từ bỏ vũ khí vì lợi ích kinh tế của đất nước? Hay họ sẽ chọn con đường xung đột, như họ đã làm trong nhiều thập kỷ? Câu trả lời sẽ quyết định không chỉ số phận của hai khu vực thí điểm nhỏ bé, mà còn cả tương lai của toàn bộ khu vực.
Tôi sẽ theo dõi chặt chẽ các tín hiệu từ Beirut và Jerusalem trong những tuần tới. Nhưng nếu có một điều tôi đã học được sau 17 năm trong ngành, đó là: trong Trung Đông, không có gì là chắc chắn cho đến khi nó thực sự xảy ra.