Tuần trước, trong một buổi sáng ảm đạm ở Seattle, tôi nhận được tin nhắn từ một founder DeFi mà mình rất kính trọng. Anh ấy hỏi: "Cường, mày có tin nổi lệnh short 7 tháng không? Bọn bond trader bên kia đang đổ tiền ác lắm."
Điều này khiến tôi nhớ lại tháng 10 năm 2023. Khi ấy, một bài báo phân tích từ Crypto Briefing đã chỉ ra rằng các bond trader đang tăng cược vào khả năng Fed tăng lãi suất vào tháng 7, sau tín hiệu hawkish từ Chủ tịch Fed Warsh. Thị trường đột nhiên thức giấc với một thực tế cay đắng: kỳ vọng nới lỏng trước đó quá lạc quan.
Câu chuyện này không mới. Nhưng cách nó vang vọng trong thế giới tiền điện tử của chúng ta mới là điều đáng nói. Khi lãi suất tăng, đồng đô la mạnh lên, và vốn chảy khỏi tài sản rủi ro. Điều đó có nghĩa là thanh khoản trong hệ sinh thái của chúng ta—vốn đã bị phân mảnh bởi hàng chục Layer2—lại càng trở nên khan hiếm hơn.
Từ năm 2021, khi còn điều hành nhóm nghiên cứu "DeFi Ethics" trên Discord, tôi đã thấy một mô hình lặp lại. Mỗi khi có tín hiệu tăng lãi suất, các giao thức DeFi non trẻ lại tê liệt. Không phải vì chúng không an toàn, mà bởi vì người dùng bản năng rút tiền về nơi trú ẩn an toàn nhất. Và trong thế giới crypto, nơi trú ẩn an toàn nhất thường là stablecoin hay chính Bitcoin.
Nhưng gốc rễ của vấn đề nằm ở đâu? Nó nằm ở cấu trúc cơ bản của thị trường tài chính truyền thống. Fed tăng lãi suất làm tăng lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ. Khi lợi suất đó cao, tỷ suất sinh lời từ một tài sản "phi rủi ro" như trái phiếu chính phủ trở nên hấp dẫn hơn bất kỳ pool yield farming nào với rủi ro hợp đồng thông minh. Đây là lý do tại sao trong một môi trường lãi suất tăng, vốn thông minh không chạy vào DeFi, nó chạy ngược về phía sự an toàn.
Dựa trên kinh nghiệm năm 2022 khi danh mục đầu tư của tôi giảm 70%, tôi biết rằng việc cố gắng phòng thủ chống lại một cơn gió ngược vĩ mô bằng cách khóa thanh khoản vào các pool sinh lời cao chỉ là một sự trì hoãn. Giao thức nào có lượng TVL phụ thuộc vào LPs nóng vội sẽ là giao thức đầu tiên sụp đổ khi làn sóng lãi suất dâng cao.
Bài báo về bond trader và tín hiệu từ Warsh không chỉ là một sự kiện thời sự. Nó là một lời nhắc nhở rằng chúng ta, với tư cách là một ngành công nghiệp, vẫn đang vật lộn với một vấn đề căn bản: sự phụ thuộc vào thanh khoản bên ngoài và sự mong manh của mô hình kinh tế khi vốn trở nên đắt đỏ.
Hãy nhìn vào lightning network. Nó đã tồn tại bảy năm với tỷ lệ thất bại routing cao, và vấn đề quản lý channel phức tạp vẫn chưa được giải quyết. Khi lãi suất tăng, việc duy trì một channel Lightning trở nên ít hấp dẫn hơn vì chi phí cơ hội của vốn tăng lên. Đó là một lý do tại sao, ngay cả khi có sự thúc đẩy từ ETF, việc áp dụng Lightning vẫn chỉ giới hạn trong một cộng đồng nhỏ những người đam mê.
Thực tế phản trực giác là: môi trường lãi suất cao thực sự có thể là chất xúc tác cho sự trưởng thành thực sự của Web3. Khi vốn dồi dào và rẻ, chúng ta có xu hướng xây dựng những đế chế giấy. Khi vốn khan hiếm và đắt, chúng ta buộc phải xây dựng những giá trị bền vững. Sự sống còn không chỉ là về việc hedge, mà là về việc tái suy nghĩ lại cấu trúc cốt lõi của giao thức của bạn.
Nhưng đó là một góc nhìn mà ít ai dám nói ra. Mọi người đều bận rộn với việc đổ lỗi cho macro, chứ không tự hỏi liệu mô hình của họ có thực sự đứng vững khi nước thủy triều rút hay không.
Câu hỏi mà tôi đặt ra cho chính mình lúc này là: nếu không có dòng vốn rẻ từ các quỹ đầu tư mạo hiểm và những người bán lẻ bị cuốn theo FOMO, liệu cộng đồng của bạn có còn lý do để tồn tại? Nếu câu trả lời là "có", bạn sẽ vượt qua cơn bão lãi suất này. Nếu là "không", thì đã đến lúc để tái sinh.